بتن ریزی چیست

بتن یک مصالح ساختمانی است که به دلیل دوام و مقاومت بالایی که دارد بسیار پر کاربرد است به فرآیند ریختن بتن در محل مورد نظر اطلاق می شود. به عبارت دیگر به اجرای بتن در محل پروژه، بتن ریزی گفته می شود. فرآیند بتن ریزی در شرایط مختلف و در اقلیم های مختلف بسته به شرایط هوایی متفاوت است.

بتن‌ ریزی یکی از مهم‌ترین مراحل ساخت و ساز در هر بنایی است و نمی‌توان به راحتی از کنار آن گذشت؛ چرا که استحکام و مقاومت هر بنا در برابر حوادث مختلف، به پی‌ریزی درست آن مربوط است. بتن ‌ریزی یکی از بخش‌هایی است که باید با دقت و اصولی در ساختن یک سازه اجرا شود تا دغدغه‌ای از بابت ایمنی ساختمان نداشته باشیم.

مراحل ساخت بتن ریزی

مرحله‌ یک: آماده کردن بتن

قبل از شروع بتن ریزی باید نسبت به کیفیت بتن مورد استفاده برای سازه توجه داشت و از مناسب بودن آن مطمئن شد. مواد سازنده بتن را باید با درصد دقیق ترکیب کرد تا بتن بعدا دچار مشکل نگردد. کم یا زیاد بودن هر یک از مواد تشکیل دهنده بتن می تواند باعث ایجاد مشکلات زیادی برای سازندگان شود و ایمنی ساختمان را زیر سوال ببرد. بتن از موادی چون شن و ماسه، سیمان، سنگ آهک، آب و دیگر مواد شیمیایی تشکیل می شود. سه چهارم بتن را سنگ دانه ها تشکیل می دهند و یک چهارم باقی مانده را آب در بر می گیرد. نحوه ترکیب این مواد با هم یک عمل تخصصی می باشد و بایستی با دانش و مهارت کافی انجام شود.

در طی چند سال گذشته، به کار بردن بتن آماده خیلی باب شده است. مزیت استفاده از این نوع بتن این است که دیگر نیازی به ترکیب مواد و آماده کردن بتن در محل ساختمان نیست و از هد رفتن مواد اولیه نیز جلوگیری می شود. بتن آماده، همان طور که از اسمش می توان فهمید، به بتنی گفته می شود که در کارخانه ها تولید می شود و سپس به محل ساخت و ساز انتقال داده می شود. معمولا برای منتقل کردن از کارخانه به محل ساختمان از کامیون های مخصوص یا بونکر بتن بهره گرفته می شود. کامیون مخلوط کن بتن روی کیفیت بتن آماده تاثیرگذار است.

مرحله‌ دو: آرماتور بندی و قالب بندی

یکی دیگر از مراحلی که باید قبل از بتن ریزی انجام شود، آرماتور بندی و قالب بندی است. در فونداسیون ساختمان، مهندس سازه با در نظر گرفتن تعداد طبقات، محاسبه بار وارده بر پی، کیفیت زمین و عوامل دیگر، تعداد آرماتورها و سایر آن ها را جهت انجام آرماتور بندی تعیین می کند. این قسمت کار را باید مهندس هایی انجام دهند که ناظر پروژه هستند. مهندسین با محاسبات مورد نیاز، عرض آرماتورها یا همان میلگردها را تعیین می کنند. در اطراف میلگردها فضای کمی حفظ می شود که مربوط به قرارگیری قالب های بتن ریزی است.

به غیر ای پی ساختمان، سقف ها و ستون ها نیز نیازمند قالب بندی و آرماتور بندی هستند. قبل این که به بتن ریزی سقف پرداخته شود، آرماتور بندی تیرچه و بلوک صورت می گیرد. در اجرای سازه های بتنی برای سقف، تیرچه به کار برده می شود و وسط تیرچه ها با بلوک یا یونولیت پر می شود. این مواد به عنوان عایق حرارتی شناخته می شوند و از لحاظ مهندسی مورد تایید هستند. میلگردها در چهار سمت تیرچه ها جای می گیرند و پس از این که آرماتور بندی به طور کامل انجام شد، قالب ها کار گذاشته می شوند و زیر تیرچه ها شمع گذاشته می شود. شمع ها باعث ایجاد سطح اتکا می گردند تا سقف ریزش نکند.

شمع ها در انواع مختلفی موجود هستند. برخی از شمع ها در فونداسیون و برخی دیگر برای نگهداری سقف، قبل از بتن ریزی به کار می روند. شمع ها را مصالحی مثل فولاد، بتن یا چوب تشکیل می دهند.

مرحله‌ سه: بتن ریزی

پس از این که مراحل قالب گذاری و آرماتور بندی انجام شد، بتن در قسمت های مخصوص خود ریخته می شود. از آن جایی که در فونداسیون ساختمان به مقدار زیادی بتن احتیاج است، از روش های گوناگونی جهت منتقل کردن بتن استفاده می شود. از جمله این روش ها می توان به استفاده از دستگاه مونوریل، سیستم آسانسوری یا پمپ کردن بتن اشاره کرد.

سقف ساختمان در مقایسه با فونداسیون به مقدار کم تری بتن نیاز دارد. برای انتقال بتن به سقف از روش های ذکر شده استفاده می شود. بتن ریزی سقف باستی حتما طی یک مرحله صورت گیرد و نباید در انجام آن هیچ تاخیری ایجاد گردد، زیرا سقف ساختمان باید یکپارچه باشد و هیپ ترک و ایرادی نباید در آن وجود داشته باشد. بتن ریزی در ستون ها نیز به شکل دستی یا با روش پمپ کردن بتن صورت می گیرد.

مرحله‌ چهار: متراکم سازی بتن و ویبراسیون

پس از این که بتن ریخته شد، باید یکدست شود. همچنین باید اطمینان حاصل شود که بین لایه های آن هوا وجود ندارد، زیرا اگر هوایی در بتن وجود داشته باشد، در آن تخلخل ایجاد می شود و استحکامش کم می گردد. به منظور جلوگیری از این اتفاق از صاف کردن بتن یا ویبراسیون استفاده می شود. جهت ویبراسیون بتن های ساختمانی از دو روش استفاده می شود. در صورتی که قطر بتن از 15 سانتی متر کم تر باشد، معمولا از ماله جهت ویبره کردن آن بهره گرفته می شود، اما اگر قطر بتن ریخته شده از مقدار مذکور بیش تر باشد، دیگر ماله مناسب نیست و باید از ویبراتور استفاده کرد. ویبراتورهای مورد استفاده برای این کار می توانند از انواع لرزشی، فشاری یا ترکیب هر دو باشند.

خوب است بدانید که ویبراسیون نیز به تجربه و دانش کافی احتیاج دارد، زیرا به کار بردن بیش از حد و غیر منطبق با اصول ویبراتور ممکن است بافت بتن را خراب کند.

برای این که بتن خشک شود به بست و چهار ساعت یا یک شبانه روز وقت نیاز است. پس از این که بتن ریخته شده خشک شد، قالب ها را بر می دارند. پس از برداشتن قالب ها نیز باید از بتن مراقبت شود و تا چندین روز نیاز است رطوبت بتن حفظ شود که جهت جلوگیری از ترک خوردن و آسیب دیدن آن است.

بتن ریزی یک عمل پیچیده و مهم است که باید توسط افراد متخصص و با تجربه انجام شود. برای اجرای همه مراحل بتن ریزی باید حوصله و دقت به خرج داده شود، زیرا بتن ریزی روی عمر سازه و پایداری آن تاثیر مهمی دارد. اگر بتن ریزی مطابق اصول انجام شود، سازه در برابر زمین لرزه مقاوم خواهد شد.

اصول بتن ریزی

حتما محل بتن ریزی و میلگردها را با آب سرد آب پاشی کنید.

دقت داشته باشید که بتن ریزی نباید زیر تابش مستقیم نور خورشید انجام شود. در ساعات میانه روز این کار را انجام ندهید و بهتر است دما را در حدود کمتر از ۳۲ درجه سانتی گراد کنترل نمایید.

بهترین دما برای بتن ریزی بین ۱۶ تا ۳۲ درجه سانتی گراد است.

حتما می‌دانید که ملات سیمان پس از کار گذاشته شدن، باید مدتی خیس و مرطوب نگاه داشته شود. بتن هم این ویژگی را دارد و خصوصا در بخش فونداسیون ساختمان توصیه می‌شود که تا ۳ روز عملیات آب‌پاشی بتن را انجام دهید. حتی لازم است که رطوبت بتن را تا ۷ روز حفظ کنید و از خشک شدن و ترک برداشتن سطح آن اجتناب کنید.

بتنی که برای سقف مورد استفاده قرار می‌گیرد هم بهتر است دقیقا مثل بتن فونداسیون باشد. آب پاشی مستقیم تا ۳ روز و حفظ رطوبت سطح تا ۷ روز فرمولی است که برای این کار توصیه می‌شود.

برای مرطوب نگاه داشتن سطح آن، می‌توانید از چیزهایی نظیر: گونی، حصیر، خاک اره و … بهره ببرید.

به استاندارد و تازه بودن بتن‌ها دقت داشته باشید. استفاده از بتن‌های باقی مانده از پروژه‌های قبلی اشتباهی غیر قابل جبران می‌باشد.

زمانی که تازه بتن ریزی را انجام داده‌اید، آن را از بارش باران تند جدا نگاه دارید. بارش باران تند و اصابت آن به سطح کار گذاشته شده به آن صدمه می‌زند و با شستن سیمان‌ها باعث کاهش استحکام ساختمان می‌گردد.

برای خالی کردن بتن بر روی قسمت‌های مورد نظر دقت ویژه‌ای به خرج دهید. اگر این کار به شیوه اشتباه انجام شود، موجب خواهد شد تا دانه‌های ملات از آن جدا شوند.

یکی از اشتباهات مرسوم حین بتن ریزی، ریختن آن از فاصله زیاد بر روی سطوح است. این ارتفاع نباید بیش از ۱ متر باشد و برای رفع این مشکل، از قیف‌های مخصوصی استفاده می‌شود.

ویبره کردن اگر چه اهمیت زیادی در فرایند ذکر شده دارد، اما نباید بیش از حد لازم انجام شود. در صورتی که ویبره کردن بتن بیش از حد لازم صورت گیرد باعث خواهد شد تا دانه‌های کوچک به سطح بیایند و دانه‌های بزرگ‌تر به ته بروند.

توصیه می‌شود که مرحله ویبره کردن بتن را در حدود ۱ دقیقه انجام دهید و در همان یک دقیقه کل بتن را در تمام قسمت‌ها پخش کنید. برای این کار از دستگاه مناسب و شلنگی با اندازه مناسب بهره ببرید.

از دیگر اشتباهاتی که باید از آن‌ها دوری کرد، اجتناب از وقفه افتادن در عملیات بتن ریزی است. با توجه به اینکه هرچه زمان بیشتری بگذرد، بتن سفت‌تر می‌شود؛ اگر ملات تازه‌ای بر روی آن قرار گیرد دارای کیفیت نامناسبی می‌شود.

یکی از شیوه‌های مفید برای خنک نگاه داشتن و مرطوب کردن سطح بتن، استفاده از قطعات یخ است. دانه‌های یخ را خرد کرده و به میزان مورد نیاز بر روی سطح بریزید و دقت کنید که اگر بیش از اندازه این کار را انجام دهید، موجب افزایش آب ملات و سست شدنش می‌گردد

استانداردهای بتن آماده

استاندارد ۶۰۴۴- بتن آماده – ويژگي ها

استاندارد ۲۹۳۰ – بتن – مواد افزودني شيميايي – ويژگي ها

استاندارد ۱-۳۲۰۱- بتن تازه – قسمت۱: نمونه برداري

استاندارد ۲-۳۲۰۳- بتن تازه – قسمت ۲: تعيين رواني به روش اسلامپ – روش آزمون

استاندارد ۶-۳۲۰۳- بتن تازه – قسمت ۶: وزن مخصوص – روش آزمون

استاندارد ۱۱۲۶۸ – بتن – تعيين دماي بتن حاوي سيمان هيدروليكي تازه مخلوط شده – روش آزمون

استاندارد ۳۵۲۰- روش آزمايش براي اندازه گيري مقدار هواي موجود در بتن تازه (روش فشاري)

استاندارد ۳۸۲۰- روش آزمون آب انداختن بتن

استاندارد ۳۵۱۸- تعيين ميزان رواني بتن تازه به روش وي ¬بي

استاندارد ۳۲۰۴- تعيين رواني بتن تازه – درجه تراكم

استاندارد ۹-۳۲۰۳- آزمون بتن تازه – قسمت ۹: بتن خود متراكم – آزمون قيف V شكل

استاندارد ۱۰-۳۲۰۳- آزمون بتن تازه – قسمت ۱۰: بتن خود متراكم – آزمون قيف جعبه L شكل

استاندارد ۱۱-۳۲۰۳- آزمون بتن تازه – قسمت ۱۱: بتن خود متراكم – آزمون دانه بندي با الك

استاندارد ۱۱۲۷۰- بتن– اندازه گيري جريان اسلامپ بتن خود تراكم – روش آزمون

استاندارد ۱- ۱۲۲۸۴ – بتن – قسمت ۱: راهنماي نگارش مشخصات فني (بتن پرمقاومت)

استاندارد ۲- ۱۲۲۸۴ – بتن – قسمت ۲: مشخصات مواد تشكيل دهنده، توليد و انطباق بتن (بتن پرمقاومت)

استاندارد ۵۸۱ – بتن – ساخت و عمل آوری آزمونه های بتن در آزمایشگاه- آیین کار

استاندارد ۳۲۰۲- ابعاد , رواداري و قابليت كاربرد آزمونه هاي بتن

استاندارد ۱- ۱۶۰۸- بتن سخت شده – قسمت ۱: شكل، ابعاد و ساير الزامات آزمونه ها و قالب

استاندارد ۲- ۱۶۰۸- بتن سخت شده – قسمت ۲: ساخت و عمل آوري آزمونه ها براي آزمون هاي مقاومت

استاندارد ۳- ۱۶۰۸- بتن سخت شده – قسمت ۳: تعيين مقاومت فشاري آزمونه ها – روش آزمون

استاندارد ۳۲۰۶- بتن – تعيين مقاومت فشاري آزمونه هاي بتن

استاندارد ۶۰۴۸- بتن – تعیین مقاومت فشاری آزمونه های استوانه ای – روش آزمون

استاندارد ۶۰۴۷- بتن – تعيين مقاومت كششي دو نيم نمودن آزمون هاي استوانه اي – روش آزمون

استاندارد ۴۹۰- بتن – مقاومت خمشی بتن با استفاده از تیر ساده با بارگذاری در نقاط یک سوم- روش آزمون

استاندارد ۱۷۷۳۱ – بتن – مقاومت خمشی بتن با استفاده از تیر ساده با بارگذاری نقطه اي در مركز – روش آزمون

استاندارد ۱۲۳۰۶– بتن – تهيه و آزمون نمونه هاي مغزه گيري شده و تيرهاي اره شده بتني – روش آزمون

استاندارد ۱۷۰۴۰– اتاق اختلاط، محفظه رطوبت، اتاق رطوبت و حوضچه هاي آب مورد استفاده در آزمون سيمان هيدروليكي و بتن ها – ويژگي ها

استاندارد ۱۲۹۶۴– راهنماي تعيين بازه هاي زماني كاليبراسيون دستگاه هاي اندازه گيري

استاندارد ۹۶۰۱– بتن آماده – فهرست بازرسي و كنترل كيفيت تجهيزات توليد بتن آماده

استاندارد ۹۶۰۲– بتن آماده – فهرست بازرسي و كنترل ماشين آلات تحويل و توليد بتن آماده

بتن ریزی ستون

بتن‌ریزی، یکی از مراحل حساس در اجرای ستون بتنی است. در این مرحله، پس از اتمام قالب‌بندی، مخلوط بتن با استفاده از تجهیزاتی نظیر پمپ بتن، ترمی یا چرخ دستی به درون قالب ریخته می‌شود. در صورت زیاد بودن ارتفاع ستون (نوع بلند)، بتن‌ریزی به صورت مرحله‌ای انجام می‌گیرد.

قیف و لوله های ترمی برای بتن ریزی

قیف و لوله‌های ترمی مورد استفاده برای بتن‌ریزی ستون بتنی

در هنگام ریختن بتن در قالب ستون، توجه به نکات زیر ضروری است:

رعایت فاصله زمانی بین بتن‌ریزی لایه‌های مختلف (حداکثر 30 دقیقه در دمای معمولی و 20 دقیقه در هوای گرم)

توقف بتن‌ریزی با رسیدن به سطح پایینی دال و ادامه عملیات همزمان با بتن‌ریزی دال و تیر

تراکم مناسب هر لایه توسط ویبراتور

رعایت ارتفاع سقوط آزاد (حداکثر 1.2 متر)

بررسی عدم وجود آب در گوشه‌ها و انتهای ستون

مراحل بتن ریزی سقف

‌قبل از شروع‌ عملیات بتن ریزی مشخصات محل مورد نظر باید با نقشه‌ها‌، مشخصات فنی واستانداردها مطابقت کامل داشته باشد‌. مهمترین اقدامات جهت بررسی مطابقت یا عدم آن بشرح زیر است.

کنترل نحوه‌ بستن آرماتورها

كنترل قطر، تعداد و فاصله آرماتور‌ها

لقمه گذاری زیر و کنار آرماتور‌ها

تمیزی سطح بتن مگر، قالب‌ها و‌ میلگردها

كنترل فواصل محور تا محور

كنترل ابعاد، فونداسیون و شناژ

كنترل قائم بودن انکر بولت ها

كنترل فاصله انكر بولت‌ها

كنترل تراز روی بتن